Od wielu lat Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu prowadzi analizy nasion różnych gatunków roślin rolniczych pod kątem zasiedlenia przez grzyby patogeniczne. Na szczególną uwagę zasługuje przede wszystkim materiał siewny soi ze względu na nowe zagrożenia związane z uprawą tej rośliny. W 2025 roku przebadane nasiona soi okazały się być w znacznym stopniu zasiedlone przez grzyby patogeniczne. Dominowały grzyby rodzaju Diaporthe/Phomopsis, które zasiedlały nawet ponad 50% nasion w próbce. Odpowiadają one za gnicie nasion, zamieranie pędów i strąków oraz raki łodygi (ang. stem cancer). Porażane przez tego patogena nasiona bywają mniejsze, zeschnięte, wydłużone, czasem spękane, pokryte szaro-białą grzybnią.
Duże znaczenie miały również grzyby rodzajów Alternaria (sprawca plamistości liści soi, nekrozy strąków oraz zgnilizny nasion) i Fusarium . W analizowanych nasionach identyfikowano także Cercospora (głównie Cercospora kikuchii, sprawcę purpurowej cerkosporiozy soi; , Ascochyta sp., Macrophomina phaseolina, Rhizoctonia solani oraz sporadycznie inne fitopatogenne gatunki.
W przypadku materiału siewnego zbóż w analizowanych próbkach dominują grzyby rodzaju Fusarium (Fot.). Występują one powszechnie w glebie, ale źródłem pierwotnej infekcji mogą być również nasiona. Patogenowi sprzyja wysoka wilgotność gleby oraz prowadzenie kilkuletniej monokultury. Fusarium spp. zasiedlające nasiona różnych roślin znacząco wpływa na zdolność kiełkowania i może powodować wraz z innymi patogenami zgorzel siewek. Ponadto Fusarium jest odpowiedzialne za fuzariozę zgorzelową (fuzaryjną zgorzel podstawy źdźbła i korzeni u zbóż) czy fuzaryjne więdnięcie (fuzarioza naczyniowa).
Warto pamiętać, że nasiona mogą być zasiedlane przez grzyby nie tylko w okresie wegetacji roślin czy ich dojrzewania w strąkach w przypadku bobowatych, ale także po zbiorze, w czasie przechowywania w magazynach. Szczególnie podatne na porażenie przez tzw. grzyby przechowalnicze, które należą m.in. do rodzajów Aspergillus, Penicillium (Fot. ) i Mucor, są nasiona uszkodzone mechanicznie podczas zbioru (pęknięte, połamane). Grzyby te najlepiej rozwijają się w nasionach o wilgotności powyżej 12-13%, dlatego warto zadbać o odpowiednie ich wysuszenie przed przechowywaniem. W wyniku działania grzybów przechowalniczych może dojść do pogorszenia, a nawet całkowitej utraty zdolności kiełkowania nasion. Ponadto wpływają na pogorszenie wartości odżywczych nasion – w przypadku nasion soi powodują spadek zawartości jodu, rozkład białek i cukrów oraz tłuszczów do wolnych kwasów tłuszczowych. Są także odpowiedzialne za zjełczały smak i zapach nasion.
Bez badań laboratoryjnych nie jest możliwe przeprowadzenie prawidłowej diagnostyki – przykładowo objawy porażenia nasion soi przez grzyby oraz wirusy są bardzo podobne i mylone. Właściwa identyfikacja organizmów szkodliwych jest niezbędna w celu oceny zagrożenia oraz zwalczania agrofagów w ramach integrowanej ochrony roślin. Jednostką, w której można przeprowadzić analizy zdrowotności nasion pod kątem obecności grzybów, wirusów i bakterii jest Klinika Chorób Roślin działająca w Instytucie Ochrony Roślin – PIB w Poznaniu (https://kchr.pl/).
Źródło: agrofagi.com.pl
